Fakt

Odamlarning Oyga qo‘nishi soxtalashtirilganmi?

«Apollon-11» Eagle moduli Oy orbitasida
© NASA Michael Collins / Wikimedia Commons, Public domain
1969–1972-yillarda «Apollon» dasturi doirasida 12 nafar astronavt Oy yuzasiga qo‘ngan. Oyga parvozlar va qo‘nishlar nafaqat NASA tomonidan, balki boshqa davlatlar, jumladan, AQShning o‘sha davrdagi asosiy raqibi Sovet Ittifoqi tomonidan ham kuzatib borilgan. Oyga qo‘nishlar studiyada suratga olingani haqidagi da’volar esa mavjud ilmiy va texnologik dalillarga zid.

YouTube va Telegram’dagi ayrim videolarda insoniyatning Oyga parvozi soxtalashtirilgani, astronavtlar aslida Yerda maxsus studiyada suratga olingani ta’kidlanadi. Bunday da’volarga «Oyda bayroq hilpiragani» va fotosuratlarda yulduzlar ko‘rinmasligi misol qilib keltiriladi. Biroq bu hodisalarning ilmiy izohi bor va ular Oyga qo‘nishlar soxtalashtirilganini tasdiqlamaydi.

Oyga qo‘nishlar haqiqiy bo‘lganini tasdiqlovchi dalillardan biri — qo‘nish joylarining keyingi yillardagi suratlaridir. NASAning Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) kosmik apparati 2009-yildan buyon Oy yuzasini yuqori aniqlikda suratga olib keladi. Uning tasvirlarida «Apollon» missiyalariga tegishli qo‘nish modullarining qoldiqlari, ilmiy uskunalar va astronavtlar harakatlangan yo‘llar ko‘rinadi. Bu izlar Oy yuzasida saqlanib qolgan.

Bundan tashqari, Oyga qo‘nish joylari faqat NASA apparatlari tomonidan emas, boshqa davlatlarning kosmik zondlari tomonidan ham tasvirga olingan. Hindistonning Chandrayaan-2 zondi 2021-yilda «Apollon-11» qo‘nish joyini suratga olgan bo‘lsa, Janubiy Koreyaning Danuri kosmik apparati 2023-yilda «Apollon-11» va «Apollon-17» missiyalarining qo‘nish hududlarini kuzatgan. Bu kuzatuvlar Oyga qo‘nishlar haqidagi ma’lumotlarning mustaqil manbalar orqali ham tasdiqlanganini ko‘rsatadi.

Yana bir muhim dalil — astronavtlar Oy yuzasiga o‘rnatgan lazer reflektorlari, ya’ni lazer nurini qaytaruvchi maxsus qurilmalardir. Ular «Apollon» missiyalari davomida Oyga joylashtirilgan va hozirgacha Yerda joylashgan observatoriyalar tomonidan foydalaniladi. Olimlar ushbu reflektorlarga lazer impulslari yuborib, qaytgan nurni qayd etish orqali Yer va Oy orasidagi masofani juda aniq o‘lchaydi. Bu qurilmalar Oyga insonlar tomonidan olib borib o‘rnatilgan ilmiy uskunalarning amaliy ishlashini tasdiqlaydi.

Tarixiy kontekst ham e’tiborga molik. «Apollon» missiyalari Sovuq urush davrida, AQSh va Sovet Ittifoqi o‘rtasidagi keskin raqobat sharoitida amalga oshirilgan. Sovet Ittifoqi Amerika kosmik dasturlarini mustaqil kuzatish imkoniyatiga ega bo‘lgan. Agar Oyga qo‘nishlar soxtalashtirilganida, buni aniqlash va ommaga oshkor qilish SSSR uchun katta siyosiy va targ‘ibot yutug‘i bo‘lardi. Ammo bunday holat yuz bermagan.

Oyga qo‘nishlar soxtalashtirilganini isbotlash uchun keltiriladigan eng mashhur «dalillardan» biri — bayroqning hilpirayotgandek ko‘rinishidir. Aslida, astronavtlar bayroqni o‘rnatish uchun uning yuqori qismiga gorizontal tayoq mahkamlagan. Bayroqni ochish va o‘rnatish jarayonida hosil bo‘lgan tebranishlar, Oyda atmosfera va havo qarshiligi deyarli yo‘qligi sababli, Yerga qaraganda uzoqroq davom etgan. Bu bayroqning shamolda hilpirashini emas, mexanik tebranishini anglatadi.

Fotosuratlarda yulduzlarning ko‘rinmasligi ham Oyga qo‘nish soxtalashtirilganiga dalil sifatida keltiriladi. Biroq buning sababi fotografiya texnikasi bilan bog‘liq. Oy yuzasi quyosh nuri ostida juda yorug‘ bo‘lgan. Kamera ushbu yorug‘likni to‘g‘ri tasvirlash uchun qisqa ekspozitsiya va mos sozlamalarda ishlagan. Natijada uzoq va xira yulduzlarning nuri kamerada qayd etilmagan. Xuddi shunday holat Yerda ham kunduzi yorug‘ manzaralarni suratga olishda kuzatiladi: osmon yorug‘ bo‘lgani uchun yulduzlar tasvirga tushmaydi.

Shunday qilib, «Apollon» missiyalari haqidagi fitna nazariyalari ko‘pincha alohida fotosuratlar yoki videolardagi hodisalarni kontekstdan uzib talqin qilishga asoslanadi. Biroq qo‘nish joylarining suratlari, mustaqil kosmik kuzatuvlar, Oyga o‘rnatilgan ilmiy uskunalar va tarixiy ma’lumotlar bir-birini to‘ldiradi. Mavjud dalillar insoniyatning Oyga qo‘nganini tasdiqlaydi, Oyga qo‘nishlar studiyada suratga olingani haqidagi da’volarni esa asoslamaydi.

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Har oy eng muhim faktcheklar va feyklar haqida bitta qisqa xat. Spam yo‘q — obunani istalgan vaqtda bekor qilishingiz mumkin.

Xat tili:

Mavzuga oid

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Oyning eng muhim tekshiruvlari — har oy pochtangizda.