Faktchek: “Xantavirus xaritasi” infeksiya bilan zararlanishning tasdiqlangan holatlarini ko‘rsatmaydi
Internetda xantavirusning Yevropada tez sur’atlarda tarqalayotgani haqidagi yolg‘on da’volarni aks ettirgan xarita tarqamoqda. Xarita muallifining aytishicha, u virusga oid yangiliklar va xabarlarni kuzatish uchun yaratilgan.
Internetda keng tarqalgan xaritadan And xantavirusi shtammi Yevropa va Shimoliy Amerikada jadal tarqalayotgani haqidagi noto‘g‘ri da’volarni ilgari surishda foydalanilmoqda.
Ushbu tasvirlar HantavirusMap.com saytidagi xaritaning skrinshotlari bo‘lib, ular MV Hondius kruiz kemasida xantavirus tarqalishi qayd etilgach, X va TikTok platformalarida ommalashdi.
Ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari xaritadagi qizil va sariq rangli belgilar dunyo bo‘ylab, ayniqsa Yevropa va Shimoliy Amerikada qayd etilgan tasdiqlangan xantavirus holatlarini ko‘rsatadi, deb da’vo qilmoqda.
Aslida esa bu chalg‘ituvchi talqindir. Saytdagi skrinshotlar yangi xantavirus holatlarini emas, balki dunyoning turli hududlaridan to‘plangan yangiliklar va hamjamiyat xabarlarini aks ettiradi.
Masalan, xaritada Ispaniya ustiga kursor olib borilganda 18 raqami ko‘rsatilgan qizil ogohlantirish chiqadi.
Bu ko‘rsatkich ko‘pincha Ispaniyadagi xantavirus holatlari soni sifatida talqin qilinmoqda. Vaholanki, hozirda mamlakatda MV Hondius kemasidagi avj olish bilan bog‘liq atigi ikkita tasdiqlangan holat qayd etilgan.
Ulardan biri dastlabki zararlanish holatidagi bemor bilan yaqin aloqada bo‘lgan va profilaktik karantinda saqlangan shaxsga tegishli. Bu haqda Ispaniya Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lum qilgan. Vazirlik keng aholi qatlamlari uchun xavf darajasi o‘zgarmaganini ta’kidlagan.
Xaritani joylashtirgan saytning o‘zida ham u “tasdiqlangan holatlar emas, balki yangiliklar xabarlari”ni ko‘rsatishi haqida ogohlantirish mavjud. Shundan so‘ng Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining tasdiqlangan holatlar bo‘yicha yangilangan ma’lumotlari keltiriladi.
Sayt yaratuvchisi Bas Vitkop Euronews’ning faktchek guruhi The Cube’ga bergan izohida, ushbu vositani virus bilan bog‘liq ommaviy xabarlar va rasmiy yangilanishlarni jamlash uchun yaratganini, u tasdiqlangan kasallanish holatlarini kuzatish uchun mo‘ljallanmaganini aytgan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, ayrim foydalanuvchilar xarita skrinshotlarini olib, unga ovozli izoh qo‘shgan va xarita tasdiqlangan infeksiya holatlarini ko‘rsatmoqda deb da’vo qilgan. Natijada vaziyat amaldagidan ancha xavotirli ko‘rinishda taqdim etilgan.
Internet foydalanuvchilari xaritani noto‘g‘ri talqin qila boshlagach, Vitkop saytda yanada aniqroq ogohlantirishlar va qat’iyroq tasniflash qoidalarini joriy etgan.
Yevropa Kasalliklarning oldini olish va nazorat qilish markazi (ECDC) 26-may kuni e’lon qilgan yangilanishga ko‘ra, virus bilan bog‘liq jami 13 ta holat qayd etilgan. Shundan 11 tasi tasdiqlangan, 2 tasi esa ehtimoliy holat hisoblanadi.
Sog‘liqni saqlash organlari ma’lumotlariga ko‘ra, qo‘shimcha holatlarning aniqlanishi kutilayotgan holat, chunki And xantavirusi shtammi uzoq inkubatsiya davriga ega.
Shuningdek, idora Yevropa Ittifoqi va Yevropa iqtisodiy hududi mamlakatlari aholisi uchun umumiy xavf darajasi “hanuz juda past” ekanini bildirgan.
Xantaviruslarning aksariyati zararlangan kemiruvchilar va inson o‘rtasidagi aloqa orqali yuqadi. And xantavirusi esa odamdan odamga yuqishi mumkin bo‘lgan kam sonli variantlardan biridir. Biroq sanitariya idoralari ma’lumotiga ko‘ra, buning uchun simptomlari mavjud bemor bilan yaqin va uzoq davom etadigan aloqa talab etiladi.
MV Hondius kemasidagi xantavirus avj olishi internetda sog‘liqni saqlash mavzusidagi dezinformatsiya to‘lqinini keltirib chiqardi.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti avval ham sog‘liqni saqlash bilan bog‘liq favqulodda vaziyatlarda noto‘g‘ri ma’lumotlar juda tez tarqalishi mumkinligidan ogohlantirgan. Bu holat “infodemiya” deb ataladi, ya’ni odamlarning sog‘liq uchun haqiqiy xavflar haqida ishonchli tavsiyalar topishini qiyinlashtiradigan ortiqcha axborot oqimi yuzaga keladi.
Tadqiqotchilar ta’kidlashicha, ushbu xantavirus avj olishi COVID-19 pandemiyasi davrida kuzatilgan dezinformatsiya tarqatish usullarining ko‘pini yana qayta jonlantirgan.
