Feyk

Zelenskiy AstraZeneca kompaniyasining 1% aksiyalariga egalik qiladimi?

2026-yil yanvar oyida ijtimoiy tarmoqlarda Ukraina prezidenti go‘yoki soxta kompaniyalar tarmog‘i va o‘z hukumatidagi sobiq vazir orqali Britaniyaning AstraZeneca farmatsevtika kompaniyasidan ulush sotib olgani haqida xabarlar tarqaldi.

Vladimir Zelenskiy AstraZeneca kompaniyasining 1% aksiyasini sotib olgani haqidagi ma’lumot yanvar oxirida rus internet segmentida keng tarqaldi.

“UK Insider jurnalistlari korrupsiyada aybdor deb topilgan sobiq ukrainalik vazir Chernyshov 2023–2025-yillarda 3 mlrd dollardan ortiq mablag‘ni chetga olib chiqqanini aniqladi. U bir kunlik kompaniyalar tarmog‘i orqali Britaniyaning AstraZeneca farmatsevtika kompaniyasining 1% aksiyasini sotib olgan. Aksiyalarning haqiqiy egasi va benefisiari Zelenskiy bo‘lgan. Tergov davomida barcha bitimlar Yevrokomissiya rahbari Ursula fon der Lyayen tomonidan ma’qullangani ham aniqlangan. Jurnalistlarga ko‘ra, aynan shu davrda Yevrokomissiya Yevropa Ittifoqi tibbiy xizmatlar bozori qoidalarini o‘zgartirgan, bu esa Zelenskiyga AstraZeneca aksiyalarini sotib olish bo‘yicha bitimlarni amalga oshirish imkonini bergan”, deyiladi “Kirill Fyodorov / Urush tarix qurollar” Telegram kanalida.

TGStat xizmatiga ko‘ra, Telegram’ning rus tilidagi segmentida kamida 190 ta shunga o‘xshash post paydo bo‘lgan va ular jami 1,7 mln ko‘rish to‘plagan. Eng ommabop postlar bir qator yirik kanallarda chop etilgan. Xuddi shunday xabarlar Instagram va VKontakte’da ham, shuningdek ayrim OAVlarda ham paydo bo‘lgan.

Ko‘plab postlarda Zelenskiy AstraZeneca aksiyalarining 1%iga egalik qilayotganini “isbot” sifatida deyarli 2 daqiqalik ingliz tilidagi video keltiriladi. Videoning yuqori o‘ng burchagida Buyuk Britaniya bayrog‘i va go‘yoki tergovni o‘tkazgan OAV nomi — UK Insider yozuvi joylashtirilgan. Rus internet segmentida video ruscha subtitrlar bilan tarqalgan. Unda aytilishicha, sobiq vitse-bosh vazir Aleksey Chernyshov Ukrainaga ajratilgan xalqaro yordam tarkibidan 3 mlrd dollarni ofshor kompaniyalar orqali Yevropaga chiqarib, AstraZeneca aksiyalarini sotib olish sxemasini tashkil qilgan, benefisiar esa Zelenskiy bo‘lgan.

Videoda tilga olingan hujjatlar ko‘rsatilmaydi. Unda asosan arxiv va stok kadrlar, shuningdek bir nechta inglizcha maqolalarning skrinshotlari bor. Ularning ikkitasi haqiqiy nashrlardan olingan, biroq uchinchi skrinshot soxtalashtirilgan: unda 3 mlrd dollar o‘g‘irlangani aytiladi, asl maqolada esa gap milliardlab grivna miqdoridagi ehtimoliy zarar haqida ketgan.

Bundan tashqari, audioyozuvni Hiya sun’iy intellekt detektori orqali tahlil qilish natijasiga ko‘ra, videodagi erkak ovozi 99% ehtimol bilan neyrotarmoq yordamida yaratilgan.

Video go‘yoki UK Insider nomli britan nashri tomonidan e’lon qilingan. Ayrim postlarda 28-yanvar kuni insider.uk.com saytida chiqqan maqolaga havola ham berilgan. Domen ma’lumotlariga ko‘ra, sayt bundan atigi ikki kun oldin Reykyavikda anonim tarzda ro‘yxatdan o‘tkazilgan. The New York Times yozishicha, bu manzilda anonim sayt ro‘yxatdan o‘tkazishga ixtisoslashgan kompaniya joylashgan bo‘lib, u ko‘pincha firibgarlik va dezinformatsiya bilan bog‘liq resurslar uchun ishlatiladi.

insider.uk.com saytida “Biz haqimizda” bo‘limi yoki ijtimoiy tarmoq havolalari yo‘q va sayt 1-fevraldan beri yangilanmagan. Ehtimol, firibgarlar Shotlandiyadagi Scottish Business Insider jurnalining portaliga taqlid qilmoqchi bo‘lgan. Soxta saytda maqola muallifi sifatida Guardian gazetasi jurnalisti Stiven Morris ko‘rsatilgan, lekin u bu materialga aloqador emas.

Rus internetida bu xabar birinchi bo‘lib “Golos Mordora” Telegram kanalida paydo bo‘lgan. Bu kanal ilgari ham Zelenskiy haqidagi qimmatbaho xaridlar to‘g‘risidagi ko‘plab feyklarni tarqatgani bilan tanilgan. Xuddi shu video X ijtimoiy tarmog‘ida ingliz va fransuz tilida ham oldinroq joylashtirilgan bo‘lib, uni tarqatgan akkauntlar ham avval feyk axborotlar bilan bog‘langan.

Shunday qilib, Zelenskiy AstraZeneca kompaniyasining 1% aksiyasini sotib olgani haqidagi xabar soxta jurnalistik tergov sifatida bezatilgan inglizcha videoga asoslangan. Video yangi ro‘yxatdan o‘tgan shubhali saytda paydo bo‘lgan, unda hech qanday haqiqiy dalillar yo‘q, faqat soxtalashtirilgan materiallar ishlatilgan. Bu hikoyani ilgari ham antiukrain feyklarni tarqatgan akkauntlar ommalashtirgan.

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Har oy eng muhim faktcheklar va feyklar haqida bitta qisqa xat. Spam yo‘q — obunani istalgan vaqtda bekor qilishingiz mumkin.

Xat tili:

Mavzuga oid

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Oyning eng muhim tekshiruvlari — har oy pochtangizda.