Axborot xavfsizligi

Epshteyn hujjatlari: millionlab fayllar, mish-mishlar va ehtiyotkor talqin

AQSh Adliya vazirligi amerikalik moliyachi, qamoqda vafot etgan Jefri Epshteyn bilan bog‘liq millionlab hujjatlarni e’lon qildi. BBC rus xizmatining “Что это было?” podkasti efiridagi suhbatga ko‘ra, bu materiallar orasida minglab surat va videolar, elektron yozishmalar, hamda jinoyat ishlaridan parchalar mavjud.

Siyosatshunos Aleksandra Filippenko suhbat boshidayoq muhim ogohlantirish beradi: e’lon qilingan materiallarning katta qismi jinoyat ishiga rasmiy dalil sifatida qo‘shilmagan. Ularning ichida guvohlarning tekshirilmagan ko‘rsatmalari, mish-mishlar va qayta hikoya qilingan gaplar bor. Shu sababli u bu hujjatlardagi ko‘plab iddaolarni tasdiqlanmagan ma’lumot sifatida ko‘rishga chaqiradi.

Eng muhim uch yo‘nalish

Filippenko e’lon qilingan fayllardan o‘zi muhim deb hisoblagan uch yo‘nalishni ajratadi, lekin ularning barchasi tasdiqlanmaganini alohida ta’kidlaydi.

Birinchisi, Ilon Mask bilan bog‘liq yozishmalar. Avval Mask Epshteyn bilan uchrashuvlardan bosh tortgani va uning oroliga bormaganini aytgan. Yangi yozishmalarda esa, suhbatga ko‘ra, Mask orolga qachon kelish mumkinligini so‘ragan bo‘lishi ehtimoli tilga olinadi. Bu taxmin sifatida keltiriladi.

Ikkinchisi, Epshteyn va AQSh sobiq vaziri Larri Summers o‘rtasidagi yozishmalarda Ukraina mavzusining faol muhokama qilingani. Suhbatda Ukrainadagi 2019-yilgi saylovlar, Volodimir Zelenskiy va Rossiya rahbari Vladimir Putin haqida keskin fikrlar tilga olingani aytiladi. Filippenko bunday jumlalar darhol fitna nazariyalariga olib borishini, shu bois ehtiyotkor talqin zarurligini qayd etadi.

Uchinchi yo‘nalish Epshteynning Rossiya bilan aloqalari, Novosibirsk va Chelyabinskka qiziqishi va safarlari haqidagi eslatmalar. Bu holatlar Epshteyn o‘zini nafaqat AQSh ichki siyosatiga, balki tashqi siyosatga ham ta’sir o‘tkaza oladigan shaxs sifatida ko‘rsatishga uringanini anglatishi mumkin, deya talqin qilinadi. Ammo bu ta’sirning real bo‘lgan-bo‘lmagani noma’lum.

Nega hujjatlar hozir e’lon qilindi?

Podkastda aytilishicha, Epshteyn fayllarini e’lon qilish bo‘yicha ikki partiyaviy qonun loyihasi Kongressda qabul qilingan. Adliya vazirligi hujjatlarni yanvarda chiqarishi kerak edi, ammo jarayon kechikkan. Suhbat ishtirokchisiga ko‘ra, hozirgi e’lon qonun talabi tufayli majburiy choradir.

Shu bilan birga, fayllarda imkon qadar ko‘p ma’lumot yopib qo‘yilgani, ayrim ismlar va parchalar qoraytirilgani aytiladi. Shunga qaramay, barcha ma’lumotni to‘liq yashirishning iloji bo‘lmagan.

Nega ehtiyot bo‘lish kerak?

Filippenko tergov jarayonida keng doiradagi odamlar so‘roq qilinishi, lekin ularning hammasi ham tasdiqlangan dalilga aylanmasligini tushuntiradi. Politsiya yoki FQB dastlab mish-mishlar asosida ham tekshiruv boshlashi mumkin. E’lon qilingan uch milliondan ortiq fayl orasida aynan shunday tekshirilmagan ko‘rsatmalar borligi aytiladi. Shuning uchun bu hujjatlarni avtomatik ravishda isbot sifatida qabul qilish noto‘g‘ri.

Epshteynning ta’sir mexanizmi

Suhbatda Epshteynning asosiy “kuchi” uning professionalligi emas, balki aloqalar tizimini qurish qobiliyati bo‘lgani ta’kidlanadi. U o‘zini turli davlatlardagi elitalar, biznes va diplomatik doiralar bilan bog‘lovchi vositachi sifatida ko‘rsatgan. Maxfiylik, tanish-bilish va yaqinlikni “valyuta” sifatida ishlatgan.

Fayllar Epshteyn jazoga hukm qilingandan keyin ham aloqalarini saqlab qolganini ko‘rsatadi. U 13 oy qamoq jazosini o‘tagan, lekin deyarli har kuni 12 soatga tashqariga chiqish huquqiga ega bo‘lgan. Bu davrda ham u ijtimoiy tarmoqlarini saqlab qolgan.

Shahzoda Endryu bilan bog‘liq suratlar

Yangi hujjatlar orasida Britaniya qirollik oilasi a’zosi bo‘lgan shahzoda Endryu tasvirlangan suratlar ham borligi aytiladi. Suratlarda u bir ayol bilan g‘alati holatda aks etgan. Barcha ishtirokchilar kiyimda bo‘lgani qayd etiladi, ammo tasvirlar ko‘plab savollarni keltirib chiqargan.

Bu suratlar Epshteyn atrofidagi voyaga yetmaganlarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik haqidagi og‘ir ayblovlar fonida yana fitna nazariyalarini kuchaytirgani ta’kidlanadi. Shu bilan birga, hujjatli filmlar va sudda isbotlangan alohida holatlar mavjudligi eslatiladi.

Tramp bilan aloqalar

Yangi fayllar Donald Tramp va Epshteyn o‘rtasidagi yaqin munosabatlar haqidagi oldingi ma’lumotlarni yana bir bor tasdiqlashi aytiladi. Hatto Melaniya Trampning Epshteynni tabriklagan yozishmalari tilga olinadi.

Shu bilan birga, suhbatda Trampga oid jinoiy ayblovlarni tasdiqlovchi dalillar yo‘qligi alohida ta’kidlanadi. Bu yozishmalar Epshteyn Tramp bilan yaqinligini o‘z aloqalar tarmog‘ini kengaytirish uchun ishlatganini ko‘rsatishi mumkin, xolos.

“Rus izi”

Fayllarda rossiyalik ismlar ham uchrashi aytiladi. Xususan, Ilya Ponomaryov tilga olinadi va u Rossiya hukumati tomonidan “xorijiy agent” deb e’lon qilingani eslatiladi. Shuningdek, 2000-yillarda Rossiya hokimiyatiga yaqin bo‘lgan ayrim shaxslar, rus model agentliklari va modellari haqida yozishmalar borligi aytiladi.

Daily Mail nashri Epshteyn tarmog‘i “honey trap” – ya’ni maxsus tuzoq operatsiyasi bo‘lishi mumkinligini yozgani eslatiladi. Shu bilan birga, tilga olingan agentlik asoschilari va model Epshteyn bilan ishlamaganini rad etgani ham qo‘shimcha qilinadi.

Jabrdiydalar maxfiyligi muammosi

Jabrdiydalar advokatlari hujjatlar joylashtirilgan saytni butunlay yopishni talab qilayotgani aytiladi. Sabab, minglab texnik xatolar tufayli ayrim jabrdiydalarning ismlari yoki ularni aniqlash mumkin bo‘lgan ma’lumotlar ochiq qolib ketgan.

Adliya vazirligi vakili Todd Blansh ommaviy chiqishlarida ma’lumotlarni yopish qanchalik murakkab bo‘lganini aytgan. Ba’zi fayllar keyinroq olib tashlangan, ammo “internet hammasini eslab qoladi” degan fikr bildiriladi. Ko‘plab guvohliklar to‘liq qora bloklar bilan yopib tashlangani ham savollar tug‘dirgani aytiladi.

Ish tugadimi?

Adliya vazirligi barcha mavjud hujjatlar e’lon qilinganini bildirgan. Ammo suhbatda Epshteyn ishi fitna nazariyalari sabab hech qachon to‘liq yopilmasligi aytiladi. Uning o‘limi o‘z joniga qasdmi yoki yo‘qmi degan savollar hamon mavjud.

Epshteynning sherigi Ghislaine Maxwell qamoqda ekani va bu ish demokratlar ham, respublikachilar ham uchun siyosiy “soya” bo‘lib qolishi ta’kidlanadi.

Siyosiy oqibatlar

Suhbatga ko‘ra, yangi jinoiy ishlar ehtimoli rad etilmaydi, lekin hozircha ko‘rinmayapti. Respublika ma’muriyati oraliq saylovlar arafasida bu mavzuni tezroq yopishni xohlashi mumkinligi taxmin qilinadi. Reytinglarning pasayishi, Minneapolisdagi voqealar va immigratsiya siyosati atrofidagi tanqidlar fonida Epshteyn fayllari siyosiy yuk bo‘lib turgani aytiladi.

Xulosa

Podkastda takror-takror aytilganidek, e’lon qilingan fayllar ichida ko‘plab tasdiqlanmagan iddaolar mavjud. Ularni avtomatik ravishda jinoyat dalili sifatida qabul qilish mumkin emas. Hujjatlar ko‘proq Epshteynning aloqalar tarmog‘i qanchalik keng bo‘lganini va uning atrofidagi fitna nazariyalari nega so‘nmayotganini ko‘rsatadi.

Factcheck.uz nuqtai nazaridan, bu materiallar ehtiyotkor o‘qilishi, har bir da’vo alohida mustaqil manbalar bilan tekshirilishi zarurligini ko‘rsatadi. Epshteyn ishi esa, podkast mualliflari fikricha, yaqin orada jamoatchilik kun tartibidan tushmaydi.

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Har oy eng muhim faktcheklar va feyklar haqida bitta qisqa xat. Spam yo‘q — obunani istalgan vaqtda bekor qilishingiz mumkin.

Xat tili:

Mavzuga oid

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Oyning eng muhim tekshiruvlari — har oy pochtangizda.