Xitoyda bola tug‘ib beradigan robot kashf qilindimi?
2025-yil avgustida butun dunyoda “Xitoy kompaniyasi sun’iy bachadonli android yaratmoqda, u go‘yoki homiladorlik jarayonini – urug‘lantirishdan tortib tug‘ruqqacha – ta’minlay oladi” degan xabar tarqaldi. Prototipi esa 2026-yilda tayyor bo‘lishi aytildi. Aslida bu qanchalik rost?
“Kelasi yili odam tug‘adigan robot taqdim etiladi”, degan gaplar Runetda ham OAV, ham blogerlar orqali tarqaldi. Masalan, bloger Ruslan Usachev YouTube’dagi videosida (603 ming marta tomosha qilingan) Guanchjoudagi kompaniya Pekinda o‘tgan Xalqaro robototexnika konferensiyasida shunday loyiha e’lon qilganini aytdi. Biroq manbalarda kompaniya nomi goh Caiwa, goh Kaiwa deb yozildi. Loyihada sun’iy bachadon texnologiyasi asos qilib olingani aytildi: amniotik suyuqlik bilan to‘ldirilgan maxsus qurilma, u yerda homila 10 oy davomida o‘sib, tashqaridan oziqa oladi. Aytilishicha, bunday android taxminan 100 ming yuan (14 ming dollar atrofida) turadi. Lekin hech qanday surat yoki prototip ko‘rsatilmagan, faqat neyroset yaratgan chizmalar ishlatilgan.
Ko‘plab nashrlarda aytilishicha, kompaniya asoschisi Zhang Qifeng – Singapurdagi Nanyang texnologiya universiteti (NTU) doktori. Ksenia Sobchakning “Qonxo‘r barinya” Telegram kanalida (238 ming ko‘rish) Zhangga tegishli deb keltirilgan jumla ham berildi: “Sun’iy bachadon texnologiyasi allaqachon yuqori darajaga yetdi, endi uni robot qorniga joylashtirish kerak, shunda inson va robot birgalikda homiladorlikka erishishi mumkin bo‘ladi”. Shunga o‘xshash postlar yana boshqa Telegram kanallarda ham chiqdi.
2025-yil 8–12-avgust kunlari Pekinda bo‘lib o‘tgan X xalqaro robototexnika konferensiyasida koreys sayti Chosun Biz Zhang Qifeng bilan suhbat e’lon qildi va unda robot haqida gap boradi. U yerda Zhang o‘zini NTU professori sifatida tanishtirilgan, “inson shaklidagi android qornida sun’iy bachadon bo‘lishi mumkin” deyilgan edi.
Chosun Biz Zhangning quyidagi gaplarini ham keltirdi: “Men bu loyihani aholining kamayib borish muammosini hal qilish uchun boshladim. Tijorat surrogat onalik qonun bilan taqiqlangan, lekin ba’zi odamlar turmush qurishni istamaydi, ammo farzand ko‘rishni xohlaydi”. Lekin u tuxum hujayra qanday urug‘lantirilishi va robotga ko‘chirilishi haqida gapirmagan. Shuningdek, sun’iy bachadon texnologiyasi hayvonlarda muvaffaqiyatli sinovdan o‘tgani eslatilgan (2017-yilda amerikalik olimlar qo‘zilar ustida tajriba o‘tkazib, maqola e’lon qilgan).
Ammo keyinchalik boshqa ma’lumotlar chiqdi. Gonkongdagi The Standard nashri yozishicha, Zhangning kompaniyasi aslida 2015-yildan Guanchjoda faoliyat yuritadi va u tijorat robotlarini moslashtirish bilan shug‘ullanadi.
Faktchekerlar – “Provereno”, Snopes va TF1 Info – Zhang Qifeng ham, Kaiwa kompaniyasi ham 2025-yilgi konferensiya ishtirokchilari ro‘yxatida bo‘lmaganini aniqladi. NTU vakili esa: “Bizda Zhang Qifeng ismli doktorant bo‘lmagan, u bizda o‘qimagan ham, ishlamagan ham. Bunday tadqiqotlar o‘tkazilmagan”, dedi.
Oradan ko‘p o‘tmay, Zhangning o‘zi ham chiqib bayonot qildi. Sina News bergan intervyuda u: “Meni noto‘g‘ri tushunishdi. Biz bola ko‘taradigan robot yaratishni rejalashtirmayapmiz. Faqat xorijdagi ayrim guruhlar shunday tadqiqot olib borayotgani haqida aytgan edim”, dedi. Shuningdek, u kompaniya ishlab chiqayotgan yangi android modeli haqida aytganda, sun’iy bachadon haqida gapirmaganini, ammo OAV uning so‘zlarini birlashtirib noto‘g‘ri talqin qilganini tushuntirdi.
Zhang jamoatchilikdan uzr so‘radi va odamlarni tekshirilmagan xabarlarni tarqatmaslikka chaqirdi. Kompaniya noto‘g‘ri maqolalarni o‘chirishni ham talab qildi. Keyinchalik xabar birinchi bo‘lib chiqqan China News Service saytidan ham o‘chirildi. The Telegraph va The Standard ham o‘z maqolalarini olib tashladi.
Fransuz mutaxassislarining fikricha, inson shaklidagi robot ichiga sun’iy bachadon o‘rnatish amaliy jihatdan foydasiz va bunday yo‘nalishda jiddiy ilmiy tadqiqotlar mavjud emas.
Xulosa: Xitoy kompaniyasi Kaiwa 2026-yilda bola ko‘taradigan robot chiqarmoqchi emas. Kompaniya rahbari Zhang Qifeng bu mish-mishlarni rad etdi va OAV uning gaplarini noto‘g‘ri talqin qilib, odamlarni chalg‘itganini aytdi.
