Factchecking

Ukrainadagi urushda “shokoladka” haqidagi mem qahramoni halok bo‘lgani rostmi?

2025-yilning may oyida OAV va Telegram-kanallarda bir necha yil avval “shokoladka xohlayman” degan videosi bilan mashhur bo‘lgan Isaak Velichkoning halok bo‘lgani haqida xabarlar tarqaldi.

Isaak Velichkoning halok bo‘lgani haqida xabarlar 22-may kuni ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqaldi. OAV va Telegram-kanallarning yozishicha, 19 yoshli yigit Donetsk viloyatidagi janglar chog‘ida dron zarbasidan vafot etgan. Unga ko‘ra, Velichko Ukraina Mudofaa vazirligi bilan “yoshlik kontrakti” asosida armiyaga qo‘shilgan. Isbot sifatida yosh yigitning, da’volarga ko‘ra, vafotidan keyin olingan rasmi keltirilmoqda.

Bu haqda Life.ru, Lenta.ru, “Rossiyaskaya gazeta”, “Argumenti i fakti”, News.ru, EADaily hamda “Operatsiya Z”, “Dmitriy Nikotin”, “Leprа”, Rus_criminal, “Kot Kostyan” kabi Telegram-kanallarda ham yozilgan.

Isaak Velichko mashhurlikka 2016-yilda Ukrainadagi “Koxana, mi vbivayemo ditey” (“Jonim, biz bolalarni o‘ldiryapmiz”) nomli realiti-shoudagi ishtirokidan so‘ng erishgan. O‘sha paytda Velichkoga 10 yosh edi, hozir esa u 18 yoki 19 yoshda.

Xabarlarda aytilishicha, Velichko Ukrainada 18-24 yoshli fuqarolar uchun mo‘ljallangan ixtiyoriy xizmat dasturi — “Kontrakt 18–24” asosida harbiy xizmatga kirgan. Bu dastur bir yil muddatga xizmat qilish, harbiy ixtisoslik tanlash, ijtimoiy imtiyozlar va 1 million grivnagacha to‘lovlarni ko‘zda tutadi. Frontga jo‘natilishdan oldin ixtiyoriy askarlar uch oylik tayyorgarlik bosqichidan o‘tishlari kerak: 45 kunlik umumiy tayyorlov, 2 hafta ixtisoslik bo‘yicha o‘qish va 2 hafta qisqa moslashuv.

Dastur 2025-yil 11-fevralda boshlangan. Biroq Ukraina hukumati ma’lumotlariga ko‘ra, ko‘plab arizalarga qaramay, faqat kam sonli yoshlar ushbu kontraktni imzolagan (masalan, aprel oyida Prezident ofisi vakili Pavel Palis bu raqam 500 atrofida ekanini aytgan). Dastur doirasida ilk qasamyod 9-martda bo‘lib o‘tgan. Shunday qilib, hatto Velichko dastur boshlangan zahoti ariza topshirgan bo‘lsa ham, uch oylik tayyorgarlikni hisobga olganda, u jang maydoniga eng erta may oxirida borishi mumkin edi. Ammo uning o‘limi haqidagi xabarlar 22-mayda tarqalgan.

mycollages-14

Velichkoning vafot etganini tasdiqlovchi yagona “dalil” — qora fonda, yonida sham tasvirlangan, yigitning katta yoshdagi rasmi. Ammo “Provereno” bu shaxsning “VKontakte”dagi 2017-yilgacha faol bo‘lgan bitta profilini topdi. Oxirgi surat ham o‘sha yilda yuklangan (o‘sha yili Ukraina VKontakte’ni bloklagan).

Google’da rasm qidiruvi shuni ko‘rsatdiki, bu rasm faqat Velichkoning o‘limi haqidagi xabarlarda uchraydi. PimEyes yuzni aniqlash xizmati ham bu suratdagi insonning boshqa fotosuratlarini topa olmadi. Bu g‘alati holat — rasm sifatli bo‘lsa-da, internetda boshqa nusxasi yo‘q. Shuningdek, “Kontrakt 18–24” dasturi bo‘yicha safarbar etilgan askarlar haqidagi rasmlar orasida ham bu yigit ko‘rinmaydi.

Hive va DeepFake-o-meter yordamida o‘rganilgan surat sun’iy intellekt tomonidan yaratilgan bo‘lishi mumkinligi haqida kuchli ehtimolni ko‘rsatdi.

Faraz qilinsa hamki, surat soxta bo‘lsa ham, Velichkoning halok bo‘lgani rostdir — lekin bu fikrni tasdiqlovchi hech qanday rasmiy manba yo‘q. Ukrainadagi halok bo‘lgan askarlar ro‘yxatida bu ism-familiya yo‘q, mahalliy OAVlarda nekrologlar ham chop etilmagan.

Xabarlar dastlab rus tilidagi Telegram-kanallarda tarqalgan. Keyin surat ijtimoiy tarmoqlarda, jumladan Ukraina Telegram-kanallarida ham tarqalib, OAVga chiqdi.

Xuddi o‘sha kuni kechqurun Ukraina Telegram-kanallarida Velichkoning opasi uning halok bo‘lganini rad etgani haqida xabarlar paydo bo‘ldi. Garchi bu rad etuv bayonotining asl nusxasi topilmagan bo‘lsa-da, tez orada Velichkoning tirik ekani aytilayotgan video chiqdi.

Shundan so‘ng ba’zi Telegram-kanallar va OAV xabarni o‘chirib tashladi yoki tasdiqlanmaganini yozdi. Biroq ko‘pchilik manbalar maqolani o‘z holicha qoldirdi.

“Kontrakt 18–24” dasturi boshlanganidan beri Rossiya OAV va Telegram-kanallari ushbu dastur haqida ko‘plab salbiy va yolg‘on xabarlar tarqatmoqda. Ayniqsa, bu dastur asosida harbiy xizmatga borgan yoshlarning halok bo‘lgani haqidagi yolg‘onlar tez-tez uchramoqda.

Xulosa qilib aytganda, “shokoladka” haqidagi mem qahramoni Isaak Velichkoning Ukrainadagi urushda halok bo‘lganini tasdiqlovchi hech qanday dalil yo‘q. Ushbu xabar faqat prokremlchi kanallarda tarqalgan va yagona “dalil” — sun’iy intellekt yordamida yaratilgan soxta surat.

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Har oy eng muhim faktcheklar va feyklar haqida bitta qisqa xat. Spam yo‘q — obunani istalgan vaqtda bekor qilishingiz mumkin.

Xat tili:

Mavzuga oid

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Oyning eng muhim tekshiruvlari — har oy pochtangizda.