Mediasavodxonlik

Fishing tarixi: eng keng tarqalgan kiber tahdidlardan biri qanday rivojlangan

Fishing internetdagi firibgarlikning bir turi boʻlib, unda tajovuzkorlar login, parol va debit/kredit karta maʼlumotlari kabi nozik maʼlumotlarni olish uchun yolgʻon vakillik va aldash usullaridan foydalanadilar. Fishing amaliyoti uzoq tarixga ega boʻlib, u Internet va raqamli texnologiyalarning rivojlanishi bilan birga rivojlandi.

Fishingning dastlabki misollaridan biri bu “klassik fishing” deb nomlanuvchi hujum edi. Ushbu sxemada tajovuzkorlar oʻzlarini banklar yoki yirik korporatsiyalar sifatida koʻrsatib, ommaviy elektron pochta xabarlarini yuborishdi va xabarni oluvchilardan shaxsiy maʼlumotlarni soʻrashdi. Bu hujumlar koʻpincha foydalanuvchilarning aldash usullarini bilmasligi va elektron pochta xavfsizligining yetarli emasligi tufayli muvaffaqiyatli boʻldi.

Internetning rivojlanishi va foydalanuvchilarning xabardorligi oshishi bilan fishing hujumlari ham yanada murakkablasha boshladi. Ommaviy spam elektron pochta xabarlari oʻrniga tajovuzkorlar “fokuslangan fishing” yoki “super-fishing” deb nomlanuvchi shaxsiy yondashuvlardan foydalanishni boshladilar. Ushbu hujumlar rasmiy tashkilotlarga yoki siz bilgan odamlarning shaxsiy xabarlariga taqlid qiluvchi soxta elektron pochta yoki veb-saytlarni yaratishni oʻz ichiga oladi. Misol uchun, tajovuzkorlar banklarning shaxsiy maʼlumotlarini oʻgʻirlash ehtimoli haqida ogohlantiruvchi elektron pochta xabarlarini soxtalashtirishi va foydalanuvchidan soxta veb-saytda oʻz hisob maʼlumotlarini taqdim etishini soʻrashi mumkin.

Vaqt oʻtishi bilan fishing kiberhujumlarning eng keng tarqalgan va xavfli turlaridan biriga aylandi. Anti-Phishing Working Group (APWG, Anti-fishing ishchi guruhi) tomonidan olib borilgan tadqiqotlarga koʻra, birgina 2023-yilning uchinchi choragida 999 956 ta fishing hujumini kuzatildi. Ushbu raqamlar hisobot yilining birinchi choragiga nisbatan 37,5 foizga kamroqdir. Fishing 2021-yil oxirida kuzatilgan darajaga qaytdi.

Fishingning kichik toifasi sifatida ovozli pochta yoki vishing soni 2023-yilning 1-choragidan 2023-yilning 3-choragigacha 40 foizga oshdi. 2023-yilning 3-choragida pul oʻtkazmasi Biznes elektron pochta kelishuvi (Business email compromise, BEC) hujumlarida soʻralgan oʻrtacha miqdor 164,645 dollarni tashkil etdi, bu ikkinchi chorakdagi oʻrtacha 293,359 dollardan 44 foizga kamroq. Biroq, 3-chorakda pul oʻtkazmalari BEC hujumlari hajmi 55 foizga oshdi.

Moliya sektori eng koʻp hujumga uchragan sektor boʻlib qolmoqda, barcha fishing hujumlarining 24,9 foizi. Ijtimoiy media kompaniyalariga qarshi hujumlar ikkinchi oʻrinni egalladi – 18,9 foiz.

Eng mashhur va halokatli fishing hodisalaridan biri 2017-yilda Equifaxʼga qilingan hujum edi. Xakerlar 147 milliondan ortiq odamning shaxsiy maʼlumotlarini oʻz ichiga olgan kompaniya maʼlumotlar bazasiga kirish uchun xavfsizlik zaifligidan foydalangan. Ushbu hodisa shaxsiy maʼlumotlarning ommaviy ravishda sizib chiqishiga va koʻplab odamlar uchun jiddiy oqibatlarga olib keldi.

Fishingning bir nechta turlari mavjud, ularning har biri foydalanuvchilarni aldash uchun turli usullar va strategiyalardan foydalanadi. Fishingning eng keng tarqalgan turlaridan biri bu elektron pochta fishing hujumlari boʻlib, bunda hujumchilar banklar, kompaniyalar yoki davlat idoralarining rasmiy xabarlarini taqlid qiluvchi soxta elektron pochta xabarlarini yuborishadi. Ushbu elektron pochta xabarlarida foydalanuvchilardan shaxsiy maʼlumotlarini kiritish talab qilinishi mumkin boʻlgan soxta veb-saytlarga havolalar boʻlishi mumkin.

Fishingning yana bir keng tarqalgan turi bu ijtimoiy fishing boʻlib, tajovuzkorlar foydalanuvchilarni aldash va ularning maxfiy maʼlumotlariga kirish uchun ijtimoiy tarmoqlar, forumlar yoki messenjerlardan foydalanadi. Masalan, tajovuzkorlar ijtimoiy tarmoqlarda oʻzini doʻst yoki hamkasb qilib koʻrsatib, soxta profillar yaratishi, foydalanuvchilardan shaxsiy maʼlumotlar yoki hatto pul soʻrashi mumkin.

Bundan tashqari, zararli ilova qilingan fayllar yoki havolalar orqali ham fishing amalga oshiriladi, bu orqali tajovuzkorlar kompyuterga zararli dasturlarni oʻrnatishi yoki maxfiy maʼlumotlarni oʻgʻirlashi mumkin.

Fishingning koʻplab holatlari maʼlum, ammo eng mashhur va keng koʻlamli holatlardan biri bu PayPal bilan bogʻliq.

2016-yilda bir guruh xakerlar PayPal foydalanuvchi akkauntlariga kirish uchun fishing kampaniyasini oʻtkazdilar. Ular foydalanuvchilarni soxta havolani bosishga va shaxsiy maʼlumotlarini kiritishga ishontirish uchun PayPalʼdan rasmiy xabarlarga oʻxshash elektron pochta xabarlaridan foydalangan. Bu xatlarda xakerlar foydalanuvchining akkaunti noodatiy faollik tufayli bloklanganini daʼvo qilishgan va ularning shaxsini “tasdiqlash” uchun soxta PayPal saytiga kirishni taklif qilgan.

Soxta PayPal veb-sayti rasmiy veb-saytga juda oʻxshash qilib yaratilgani uchun oddiy foydalanuvchi buni farqlay olmagan. Ular oʻzlarining shaxsini tasdiqlash oʻrniga, havolani bosish va hisob maʼlumotlarini kiritish orqali oʻzlarini hujumchilarga topshirdilar. Bu xakerlarga PayPal foydalanuvchilarining bank hisoblari va kredit kartalariga kirish imkonini berdi.

Ushbu hujumning koʻlami juda katta edi, chunki PayPal butun dunyo boʻylab millionlab foydalanuvchilarga ega. Koʻpgina foydalanuvchilar oʻz hisoblaridagi mablagʻlari, shuningdek, shaxsiy maʼlumotlarning oʻgʻirlanishi xavfi tufayli moliyaviy yoʻqotishlarga duch kelishdi.

Ushbu fishing ishi tarmoq kiberxavfsizlik boʻyicha mutaxassislarning ham, oddiy Internet foydalanuvchilarining ham eʼtiborini tortdi va shaxsiy maʼlumotlarga ehtiyot boʻlish va bunday soʻrovlarga shubha bilan qarash muhimligini taʼkidladi. Hujum sodir boʻlganidan beri PayPal xavfsizlik choralarini kuchaytirdi va foydalanuvchilarni fishingdan himoya qilish usullari haqida oʻrgatish uchun kampaniyalar oʻtkazdi.

PayPal fishing ishi Internet va elektron toʻlov tizimlaridan foydalanadigan har bir kishi uchun oʻziga xos saboq boʻldi. U foydalanuvchilar uchun kiberxavfsizlik boʻyicha taʼlim olish va shubhali onlayn harakatlar va xabarlar uchun doimo hushyor boʻlish zarurligini taʼkidlaydi. Raqamli tahdidlar doimo rivojlanib borayotgan dunyoda ogohlik va hushyorlik oʻzingizni va moliyangizni firibgarlardan himoya qilishning kalitidir.

Xulosa qilib aytganda, fishing tarixi uning doimiy evolyutsiyasi va Internet hamda raqamli xavfsizlikning oʻzgaruvchan sharoitlariga moslashishini koʻrsatadi. Ushbu tahdidga qarshi kurashish uchun xavfsizlik choralarini doimiy ravishda takomillashtirish, foydalanuvchilarni kiberxavfsizlik asoslariga oʻrgatish, hujumlarni aniqlash va oldini olishning yangi usullarini ishlab chiqish zarur.

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Har oy eng muhim faktcheklar va feyklar haqida bitta qisqa xat. Spam yo‘q — obunani istalgan vaqtda bekor qilishingiz mumkin.

Xat tili:

Mavzuga oid

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Oyning eng muhim tekshiruvlari — har oy pochtangizda.