Xakerlarga qarshi global zarba. Interpol 19 davlatda jinoyatchi tarmog‘ini fosh etdi
Interpol muvofiqlashtirgan kiberjinoyatchilikka qarshi keng ko‘lamli operatsiya Afrikada yuzlab gumonlanuvchilarning qo‘lga olinishi va millionlab dollar mablag‘larning musodara qilinishi bilan yakunlandi. Xalqaro tergov doirasida nafaqat ko‘plab shaxslar hibsga olindi, balki internetdagi firibgarliklar oqibatida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan katta moliyaviy zararlarning oldi ham olindi.
Interpol koordinatsiyasida 27-oktyabrdan 27-noyabrgacha o‘tkazilgan Sentinel operatsiyasi 19 davlatni qamrab oldi. U uch turdagi raqamli jinoyatlarga qarshi qaratildi: biznes yozishmalarini buzish (Business Email Compromise), raqamli tovlamachilik va zararli dasturlar orqali amalga oshiriladigan hujumlar.
2025-yil uchun Afrikadagi kiberxavflar haqidagi hisobotga ko‘ra, aynan ushbu jinoyat sxemalari mintaqada eng tez tarqalayotgan tahdidlar qatoriga kiradi. Operatsiya davomida olti mingdan ortiq zararli havolalar bloklandi, shuningdek, tovlamachi dasturlarning olti turi tahlil qilinib, shifrlari ochildi. Tergov qilinayotgan ishlar bo‘yicha moliyaviy yo‘qotishlar 21 million dollardan ortiq deb baholandi.
Senegalda mahalliy hokimiyat deyarli sakkiz million dollar o‘g‘irlanishining oldini oldi. Neft kompaniyasi ichki elektron pochta tizimiga noqonuniy kirish urinishini aniqlagan. Firibgarlar rahbariyat nomidan yirik pul o‘tkazmasini amalga oshirmoqchi bo‘lgan, biroq hisoblarning zudlik bilan bloklanishi jinoyatni oxiriga yetkazishga yo‘l qo‘ymadi.
Raqamli ehtiyotkorlik — yangi sog‘lom fikr.
Ganada moliyaviy tashkilot tovlamachi dastur hujumiga uchradi. Natijada qariyb 100 terabayt ma’lumot shifrlanib, 100 ming dollardan ortiq mablag‘ o‘g‘irlandi. Zararli dastur tahlil qilingach, ma’lumotlarni tiklash uchun maxsus vosita yaratildi va uning yordamida axborotning katta qismi qayta tiklandi.
Shu mamlakatda Gana va Nigeriya hududlarida faoliyat yuritgan internet-firibgarlar tarmog‘i ham yo‘q qilindi. Jinoyatchilar mashhur tezkor ovqatlanish tarmoqlari nomidan soxta saytlar yaratib, mavjud bo‘lmagan buyurtmalar uchun to‘lovlarni qabul qilgan va 200 dan ortiq odamni aldagan. Natijada o‘n kishi qo‘lga olindi, yuzdan ortiq raqamli qurilma musodara qilindi va 30 ta server ishdan chiqarildi.
Beninda tovlamachilik va firibgarlik bilan bog‘liq 43 ta zararli domen hamda ijtimoiy tarmoqlardagi to‘rt mingdan ortiq akkaunt bloklandi. Bu 106 nafar shaxsning qo‘lga olinishiga olib keldi. Kamerunda esa huquqni muhofaza qiluvchi organlar avtomobil savdosi platformasi sifatida niqoblangan fishing sxemasi bo‘yicha jabrlanuvchilar murojaatlariga tezkor javob berib, shubhali hisob raqamlariga yo‘naltirilgan pul o‘tkazmalarini o‘z vaqtida muzlatdi.
Operatsiyada xususiy kompaniyalar ham ishtirok etdi. Ular tarmoq faolligini kuzatish, IP-manzillarni aniqlash va noqonuniy moliyaviy operatsiyalarni bloklash uchun texnik yordam va vositalar taqdim etdi. Ushbu ko‘mak Team Cymru, Shadowserver Foundation, Trend Micro, TRM Labs va Uppsala Security tomonidan ko‘rsatildi. Ishlar Buyuk Britaniya tomonidan moliyalashtirilgan Afrikadagi kiberjinoyatchilikka qarshi qo‘shma operatsiya doirasida, shuningdek, Yevropa Kengashi va Yevropa Ittifoqi ishtirokida olib borildi.
Interpol bahosiga ko‘ra, Afrika davlatlarining aksariyatida raqamli huquqbuzarliklar darajasi allaqachon o‘rtacha yoki yuqori bosqichga yetgan. Ayniqsa energetika va moliya kabi muhim sohalarda hujumlar ko‘lami ortib bormoqda. Shunga qaramay, mahalliy huquqni muhofaza qiluvchi organlar va xalqaro hamkorlarning muvofiqlashtirilgan harakatlari tezkor choralar xavflarni sezilarli darajada kamaytirishi va hayotiy ahamiyatga ega axborotga kirishni saqlab qolish mumkinligini ko‘rsatdi.
