Yangiliklar

Qatardagi portlash Tramp-Netanyaxu ittifoqining chegaralarini sinovdan o‘tkazdi

Atigi to‘rt oy oldin AQSh Prezidenti Donald Tramp Qatar yetakchisi bilan uchrashib, uning dabdabali saroyini maqtagan edi va Qo‘shma Shtatlar uchun Yaqin Sharqdagi eng katta harbiy bazani joylashtirgan bu muhim ittifoqchi bilan keng qamrovli mudofaa bitimini imzoladi.

Ammo seshanba kuni Isroilning Dohada HAMAS yetakchilariga qarshi kutilmagan hujumi bu munosabatlarga zarba berdi, Trampni g‘azablantirdi va Doha hamda G‘arbiy ittifoqchilarining keskin noroziligiga sabab bo‘ldi.

Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxu buyurtmasiga binoan amalga oshirilgan bu hujum falastinlik jangarilar guruhi siyosiy idoralarini nishonga oldi. Zarbalarda bir qator odamlar, jumladan, bir qatarlik xavfsizlik xodimi halok bo‘ldi, biroq HAMAS rahbarlari tirik qoldi. Tramp bu operatsiyadan “har bir jihatidan juda norozi” ekanini bildirdi.

Biroq tahlilchilar va AQSh amaldorlari fikricha, barcha e’tirozlarga qaramay, bu hujum prezidentning Isroilga nisbatan asosiy siyosatini o‘zgartirmaydi. Aksincha, voqea Tramp-Netanyaxu aloqalaridagi sovuq hisob-kitobni yanada yaqqol ko‘rsatdi. Isroil AQSh manfaatlariga zid bo‘lsa ham mustaqil harakat qilishdan cho‘chimasligini namoyish etdi. AQSh rasmiylari aytishicha, Netanyaxu hukumati bu bombardimon haqida oldindan Vashingtonga rasmiy ogohlantirish bermagan.

Bu ogohlantirishsiz zarba o‘tgan yil sentabrida Isroilning Hizbullohga hujumini eslatadi. O‘shanda Isroil minglab jangarilarni minalashtirilgan peyjerlar orqali jarohatlagan, ammo bu haqda o‘sha paytdagi prezident Jo Baydenga xabar bermagan edi.

Tramp esa ayrim paytlarda Netanyaxudan norozi bo‘lganini bildirgan. Lekin uning ma’muriyati Isroilning HAMASni zaiflashtirish kampaniyasini qat’iy qo‘llab-quvvatlab kelmoqda va Eron yadroviy dasturi kabi asosiy masalalarda yetakchilikni ko‘proq Isroilga qoldirib qo‘ygan.

“Bu safar, menimcha, Tramp Netanyaxuning uslubidan ranjigan,” — dedi Karnegi xalqaro tinchlik jamg‘armasi katta ilmiy xodimi va AQShning sobiq tinchlik muzokarachisi Aaron David Miller. “Lekin (Trampning) ichki hissi Netanyaxu bilan hamfikr — HAMASni shunchaki harbiy tashkilot sifatida bo‘shatib qo‘yish emas, balki uni tubdan zaiflashtirish kerak,” deya qo‘shimcha qildi u.

Oq uy izoh berishdan bosh tortib, Reuters’ni Trampning Truth Social’da yozgan bayonotiga yo‘naltirdi. Unda Tramp hujumlar AQSh yoki Isroil manfaatlariga xizmat qilmaganini ta’kidladi. “Biroq, G‘azoda yashayotganlarning azobidan foyda ko‘rayotgan HAMASni yo‘q qilish — maqsadga muvofiq ish,” deb yozdi u.

Isroilning Vashingtondagi elchixonasi esa izoh bermadi.

Ba’zi tahlilchilar, Netanyaxu yana Vashingtonga kutilmagan zarba bersa, Trampning sabr kosasi to‘lishi mumkinligini istisno etmaydi. Bunday holatda AQSh Isroilning G‘azodagi keng ko‘lamli bosqiniga siyosiy qo‘llab-quvvatlovini qisqartirishi mumkin. Bu bosqin Yevropa va arab davlatlarining keskin noroziligiga sabab bo‘lmoqda, chunki G‘azoda ocharchilik xavfi kuchaymoqda.

Isroilning Dohadagi zarbasi, shuningdek, Trampning Fors ko‘rfazidagi ko‘proq davlatlarni Abraham kelishuvlariga qo‘shish haqidagi umidlarini susaytirishi mumkin. Bu kelishuv uning birinchi prezidentligi davrida imzolangan bo‘lib, bir necha arab mamlakatlari Isroil bilan diplomatik aloqalar o‘rnatgan edi.

Shunga qaramay, ikki yetakchi o‘rtasida uzilish ehtimoli past, deydi Isroilning AQShdagi sobiq elchisi Maykl Oren. Uning fikricha, Tramp kuchni qadrlaydi va urushlarni yakunlaydigan “savdolashuv”larni qo‘llab-quvvatlaydi. “Netanyaxu prezidentning shu ikki tomoniga murojaat qila olsa, hammasi joyida bo‘ladi. Men bu aloqadan xavotirda emasman,” dedi Oren.

Tramp-Netanyaxu hamkorligi ko‘plab ko‘tarilish va tushishlarni boshidan kechirganini amaldorlar tan oladi. “O‘z kampaniyasidan beri (munosabatlar) issiq-sovuq bo‘lib kelmoqda,” dedi Oq uydagi yuqori lavozimli rasmiylardan biri.

May oyida Tramp o‘zining ilk yirik tashqi safarida Saudiya Arabistoni, Qatar va BAAga bordi, ammo Isroilga kirmadi. Bu ko‘plab tahlilchilar tomonidan haqorat sifatida baholandi. Respublikachi prezident yanvarda hokimiyatga qaytgach, Demokratlardan bo‘lgan oldingi prezident davrida yomonlashgan Netanyaxu bilan aloqalarni qayta tiklashga va’da bergan edi.

O‘sha safarda Tramp Saudiya valiahd shahzodasi Muhammad bin Salmon iltimosiga binoan yangi Suriya hukumatiga qo‘yilgan sanksiyalarni bekor qilishga rozi bo‘ldi. Bu qaror sobiq “Al-Qoida” qo‘mondoni bo‘lgan Suriya prezidenti Ahmad ash-Shara’ning niyatidan xavotirlangan isroillik amaldorlarni cho‘chitdi.

Ammo oradan bir oy o‘tmay, Tramp-Netanyaxu ittifoqi yana tiklangandek bo‘ldi. Iyun oyida Isroil Eronga qarshi havo urushini boshlaganida, Tramp o‘zining saylovoldi va’dalariga zid tarzda B-2 bombardimonchilarini yuborib, Eronning asosiy yadroviy inshootlarini qisman yo‘q qildi.

Bu qadam Netanyaxu hukumatida goodwill uyg‘otgan bo‘lsa-da, qisqa muddatda Trampning tashqi siyosiy manfaatlariga xizmat qilmadi. Bir necha kundan so‘ng Tramp qo‘pollik bilan Eron va Isroilni AQSh vositachiligida tuzilgan sulhni buzganlikda aybladi. Iyulda esa AQSh Damashqda Isroil zarbasini tanqid qilgandek ko‘rindi. U hujum Suriya Mudofaa vazirligining bir qismini vayron qilgan edi.

Seshanba kungi Qatar hujumi haqida esa Isroil AQShni zarbadan biroz oldin xabardor qilgan, ammo hech qanday muvofiqlashuv yoki ruxsat bo‘lmaganini ikki nafar AQSh rasmiysi tasdiqladi.

“Qo‘shma Shtatlar Isroilni qarorlar qabul qilishga undashi mumkin,” dedi sobiq AQSh razvedka xodimi Jonatan Panikoff. “Lekin Netanyaxu Isroil manfaatlari deb bilgan yo‘ldan o‘zicha yurishda davom etadi.”

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Har oy eng muhim faktcheklar va feyklar haqida bitta qisqa xat. Spam yo‘q — obunani istalgan vaqtda bekor qilishingiz mumkin.

Xat tili:

Mavzuga oid

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Oyning eng muhim tekshiruvlari — har oy pochtangizda.