Yangiliklar

Turkiyada “narh ichiga kiritilgan” tizimi bekor qilinadimi?

Turkiya mehmonxonalarida juda katta miqdorda ovqat chiqindiga aylanmoqda. Shu sababdan prezident Erdo‘g‘anning maslahatchilari turistlar orasida mashhur bo‘lgan “narh ichiga kiritilgan” (All inclusive) xizmat tizimidan voz kechishni taklif qilmoqda.

Mehmonxonalar turistlarni restoran dasturxoni jalb qilishini yaxshi tushunishadi va o‘z saytlari sahifalarini oshxonalaridagi mo‘l-ko‘l dasturxon suratlari bilan to‘ldirishadi. Shu bois ko‘pchilik sayyohlar aynan “narh ichiga kiritilgan” paketni tanlashadi – bu deyarli tunu kun turli taomlarni istagancha yeyish imkonini beradi. Ayniqsa bolali oilalar uchun juda qulay.

Biroq ko‘plab sayyohlar uchun “shved stoli” sarguzashtga aylanadi: iloji boricha ko‘proq taom tatib ko‘rishga urinib, likoblarini qayta-qayta to‘ldirishadi. Natijada esa ko‘p miqdorda ortib qolgan ovqat chiqindiga aylanadi.

Turkiya OAVlari xabariga ko‘ra, Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat kengashi a’zolari endilikda bunday bufetlar faoliyatini chuqurroq o‘rganmoqchi. Ular yaqin oylarda oziq-ovqat chiqindilarini kamaytirish bo‘yicha yangi konsepsiya ishlab chiqishni rejalashtirgan.

Har bir turk fuqarosi yiliga o‘rtacha 102 kg ovqatni chiqindiga tashlaydi

Turkiyada har yili qariyb 8,7 million tonna oziq-ovqat chiqindiga tashlanadi. Bu raqam isrofgarchilikni oldini olish jamg‘armasi (TISVA) hisobotida keltirilgan bo‘lib, u BMT Atrof-muhit dasturi (UNEP) ma’lumotlariga tayanadi. TISVA hisob-kitoblariga ko‘ra, bu ko‘rsatkichni atigi ikki foizga kamaytirish 360 ming turk oilasini bir yil davomida asosiy mahsulotlar bilan ta’minlashga yetarli bo‘ladi.

Har bir turk o‘rtacha yiliga 102 kg ovqatni tashlab yuboradi. Bu mamlakat yillar davomida iqtisodiy muammolar va yuqori inflyatsiya bilan kurashib kelayotganini hisobga olsak, juda katta raqam. Solishtirish uchun: Germaniyada bu 78 kg, dunyo bo‘yicha esa o‘rtacha 132 kg.

Ramazon Bingyol, Prezident huzuridagi Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat kengashi a’zosi, ayniqsa “shved stoli” nonushtalarini keskin tanqid qilmoqda. Uning aytishicha, bitta mehmon uchun 15–20 xil mayda idishda pishloq, kolbasa, murabbo, asal, qaymoq, sariyog‘ va tuzlangan sabzavotlar qo‘yiladi. Bunga yana kartoshka fri, pishiriqlar, tuxum va mahalliy taomlar qo‘shiladi. Natijada stol to‘lib ketib, hatto asosiy likobni qo‘yishga joy qolmaydi.

Turkiya mehmonxonalarida nonushta konsepsiyasi muhokama qilinmoqda

Bingyol – Turkiya ovqatlanish va turizm korxonalari assotsiatsiyasi (TÜRES) raisi sifatida ham – bu tizimni tubdan qayta ko‘rib chiqish kerakligini aytmoqda. Uning fikricha, hozirgi nonushtalarning yarmi axlatga ketmoqda.

Kelajakda, deydi u, har bir turist o‘zi xohlab tanlash imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak.

“Masalan, diabet bilan og‘rigan odam uch-to‘rt idish murabbo yemaydi. Lekin hozirgi tizimda ular baribir stolga qo‘yiladi va keyin axlatga ketadi”, – deya ta’kidlaydi TÜRES rahbari.

Bingyol, shuningdek, restoranlarda to‘lov tizimi ham moslashuvchan bo‘lishi kerakligini qayd etdi. Hozir mehmonlar soniga qarab albatta bir xil miqdorda taom qo‘yiladi. Aslida esa uch kishilik guruh ikki kishilik nonushta bilan bemalol to‘yishi mumkin. Bu esa oziq-ovqatni, xomashyolarni, elektrni, ish vaqtini va atrof-muhitni tejash demakdir. Shu bois bu masalani u milliy xavfsizlik masalasi sifatida ko‘rmoqda.

E’tibor markazida “narh ichiga kiritilgan” mehmonxonalar

TÜRES rahbari fikricha, mehmonxonalar endi saxiy bufetlardan voz kechib, menyu asosida xizmat ko‘rsatishga o‘tishi lozim. Chunki turist “narh ichiga kiritilgan” stolni ko‘rganida: “Voy, bu qadar ko‘p taom, hammasini tatib ko‘rishim kerak”, degan o‘yga boradi. Natijada ko‘plab ovqatlar yeyilmay qoladi va chiqindiga ketadi.

Shunga qaramay, rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, dunyo bo‘yicha oziq-ovqat chiqindilarining asosiy manbai – xonadonlar (60%). Qolgan 40% xizmat ko‘rsatish sohasi va chakana savdoga to‘g‘ri keladi. Bu nisbat Turkiya uchun ham xos.

Prezident maslahatchilari takliflari nima bilan yakunlanadi?

Xabarlarga ko‘ra, prezident maslahatchilari, jumladan Ramazon Bingyol, ikki oy ichida chiqindilarni kamaytirish bo‘yicha o‘z taklif loyihalarini ishlab chiqib, prezidentga taqdim etmoqchi. Bu tashabbus qoidaga aylanishi noma’lum, ammo loyiha allaqachon Rossiya va Germaniya ommaviy axborot vositalarida katta shov-shuvga sabab bo‘ldi. Chunki Turkiyaga eng ko‘p sayyohlar Rossiya, Germaniya va Buyuk Britaniyadan keladi.

Rossiya Tur operatorlari assotsiatsiyasi (ATOR) bu xabarlarga tezda munosabat bildirdi: Bingyolning gaplari faqat maslahat xarakterida, u hech qanday majburlovchi vakolatga ega emas. Turkiya mehmonxonalari esa o‘z mijozlari uchun ovqatlanish tizimini mustaqil belgilash huquqiga ega.

ATOR, shuningdek, Bingyolning manfaatlar to‘qnashuviga e’tibor qaratdi: u nafaqat prezident kengashi a’zosi, balki ovqatlanish va turizm assotsiatsiyasi rahbari ham. ATOR fikricha, agar mehmonxonalar “narh ichiga kiritilgan” paketni davom ettirsa, restoranlar mijozsiz qolishi mumkin. Yana bir jihat – Turkiya madaniyat va turizm vaziri Mehmed Ersoyning o‘zi bir necha yirik “ultra narh ichiga kiritilgan” mehmonxonalarga egalik qiladi va ular mamlakatdan tashqarida ham mashhur. Shuning uchun u bunday tizimni bekor qiladi, deb o‘ylash juda soddalik bo‘ladi.

Prezident ma’muriyati ma’lumotiga ko‘ra, 2024-yilda Turkiya turizm sektori 8,3% ga oshib, 61 mlrd dollardan oshgan. Eng ko‘p tashrif buyurgan xorijliklar orasida chet elda yashovchi turk vatandoshlar (9,6 mln) yetakchilik qiladi. Keyingi o‘rinlarda ruslar (6,7 mln), nemislar (6,6 mln) va britaniyaliklar (4,4 mln) turadi.

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Har oy eng muhim faktcheklar va feyklar haqida bitta qisqa xat. Spam yo‘q — obunani istalgan vaqtda bekor qilishingiz mumkin.

Xat tili:

Mavzuga oid

Oylik dayjestga obuna bo‘ling

Oyning eng muhim tekshiruvlari — har oy pochtangizda.