{"id":8292,"date":"2025-12-07T12:30:10","date_gmt":"2025-12-07T07:30:10","guid":{"rendered":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292"},"modified":"2025-12-07T00:57:46","modified_gmt":"2025-12-06T19:57:46","slug":"fillar-qabristonlari-haqiqatan-ham-bormi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292","title":{"rendered":"Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi?"},"content":{"rendered":"<p>Keng tarqalgan qarashlarga ko\u2018ra, fillar o\u2018limi yaqinlashganini sezib, maxsus bir joyga boradi va u yerda boshqa fillardan yiroqda jon beradi. Ularning \u201cqavmdoshlari\u201d esa vaqti-vaqti bilan bu joylarga kelib, ma\u2019lum marosimlarni bajarib, g\u2018amga cho\u2018madi. Bu amaliyot haqiqatdan ham mavjudmi?<\/p>\n<p>\u201cFillar qabristoni\u201d obrazi ommaviy madaniyatda, jumladan \u201cQirol Sher\u201d multfilmidagi mashhur sahna orqali keng tarqalgan. Biroq bu yagona misol emas. XX asr davomida fillar qabristoni to\u2018g\u2018ridan to\u2018g\u2018ri yoki ramziy ma\u2019noda Nikolay Gumilyov, Haruki Murakami, Aleksandr Vampilov, Rojer Zelazniy kabi yozuvchilar asarlarida, shuningdek XX asr o\u2018rtalaridagi harbiy xotiralar va XIX asr oxiri hamda XX asr boshidagi jurnallarda tilga olingan. Savol-javob servislarida va ijtimoiy tarmoqlarda foydalanuvchilar fillarda go\u2018yoki mavjud bo\u2018lgan dafn marosimlarini tasvirlab, nima uchun fillarning qabristonlari borligi haqida savol beradi. Shu bilan birga, ilmiy-ommabop nashrlar buni ayrim real asoslari bo\u2018lsa-da, asosan mif deb hisoblaydi.<\/p>\n<p>Hozirda fillarning uch turi mavjud: ikkita Afrika fili turi (savanna va o\u2018rmon fillari) hamda bitta Osiyo fili turi. Genetik tadqiqotlar Afrika fillari o\u2018zaro genetik jihatdan Osiyo fillari va mamontlar o\u2018rtasidagi farq darajasida farqlanishini ko\u2018rsatgan. Fillar o\u2018txo\u2018r, qayta chaynalmaydigan oziqa bilan yashovchi hayvonlar bo\u2018lib, vaqtlarining 73 foizdan 80 foizigacha qismini ovqat izlashga sarflaydi. Ular yuqori darajada ijtimoiy hayot kechiradi, tajribali eng yoshi katta urg\u2018ochi boshchiligida tuzilgan oilaviy guruhlarda yashaydi. Fillar 10-15 yoshda jinsiy voyaga yetadi va uzoq umr ko\u2018rishi bilan ajralib turadi. Osiyo fillari o\u2018rtacha 50-70 yil yashaydi, ayrimlari 80 yil va undan ham ko\u2018proq umr ko\u2018radi. Afrika fillari asirlikda 65 yilgacha yashaydi, yovvoyi tabiatda esa 70 yoshgacha yetishi mumkin.<\/p>\n<p>Fillarning o\u2018limiga ko\u2018plab omillar ta\u2019sir qiladi va har bir sababning ulushi populyatsiya hamda yashash muhitiga qarab farqlanadi. Masalan, Keniyada fillar ustidan olib borilgan uzoq yillik kuzatuvlar 1992-2017-yillarda fillar o\u2018limining atigi uchdan bir qismi tabiiy sabablarga, jumladan yirtqichlar hujumi, kasallik va qarilikka to\u2018g\u2018ri kelganini ko\u2018rsatdi. Ayrim davrlarda, masalan qurg\u2018oqchilik vaqtida (2009 va 2012-2013 yillarda), tabiiy sabablar tufayli halok bo\u2018lganlar soni ancha ko\u2018paygan. Ammo umuman olganda, fillar ko\u2018proq antropogen omillar tufayli, ya\u2019ni brakonerlik, poyezd yoki avtomobillar bilan to\u2018qnashuv yoki o\u2018z yerini himoya qilgan fermerlar qo\u2018lidan nobud bo\u2018lgan.<\/p>\n<figure style=\"width: 640px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.ibb.co\/bRX5hC3K\/584440737-1341859021306433-6370203687436347679-n.jpg\" alt=\"584440737 1341859021306433 6370203687436347679 n\" width=\"640\" height=\"427\" \/><figcaption class=\"wp-caption-text\">Foto: facebook.com\/globalelephants<\/figcaption><\/figure>\n<p>Fillarga yirtqichlar hujumi kam uchraydi va asosan yosh fillar hamda fillar bolalari jabrlanadi. Bunda asosiy yirtqich sher hisoblanadi. Botsvanadagi Chobe milliy bog\u2018ida olib borilgan tadqiqot shuni ko\u2018rsatdiki, sherlar fillarga faqat quruq mavsum oxirida, boshqa o\u2018lja kamayganda hujum qiladi. Olimlar 30 sherli to\u2018da bunday davrda har uch kunda bitta filni o\u2018ldirganini aniqlagan. O\u2018ldirilgan sakkiz filning yettitasi to\u2018rt yoshdan 11 yoshgacha bo\u2018lgan.<\/p>\n<p>Bundan tashqari, fillar o\u2018limida kasalliklar ham muhim rol o\u2018ynaydi. Eng asosiylari kuydirgi va fillarning endoteliyotrop gerpes virusi qo\u2018zg\u2018atadigan gemorragik kasallikdir. Ushbu virus, ayniqsa EEHV1A varianti, Osiyo fillarida o\u2018tkir gemorragik kasallikni keltirib chiqaradi va o\u2018lim darajasi 85 foizgacha yetadi. Kasallik juda tez rivojlanadi, birinchi alomatlar paydo bo\u2018lgandan o\u2018limgacha o\u2018rtacha vaqt atigi 36 soatni tashkil etadi. EEHV asosan besh yoshgacha bo\u2018lgan fillarni, ham yovvoyi tabiatda, ham asirlikda zararlaydi. Afrika fillarida esa bu virus odatda yengil kechadi va faqat teri shikastlanishiga olib keladi, biroq ayrim hollarda o\u2018lim bilan yakunlanishi mumkin.<\/p>\n<p>Oxir-oqibat qarilikdan tabiiy o\u2018lim uzoq umr ko\u2018ruvchi turlar biologiyasining ajralmas qismidir. Biroq fillar orasida bunday o\u2018limlar ulushi bo\u2018yicha aniq statistik ma\u2019lumotlar yetarli emas. Fillar tishlarning mexanik eskirishi muammosiga duch keladi, chunki ularning jag\u2018idagi katta tishlar bir necha bor almashadi va har bir filda genetik jihatdan oltitagacha tish to\u2018plami bo\u2018ladi. Oxirgi molyarlar yeyilib ketgach, fillar ovqatni samarali chaynay olmaydi va yoshi ulg\u2018ayganda yetarli oziqlana olmaslik oqibatida nobud bo\u2018lishi mumkin.<\/p>\n<p>Brakonerlik hanuzgacha, ayniqsa Afrika fillari uchun, muhim antropogen o\u2018lim omili bo\u2018lib qolmoqda. 2002\u20132020-yillarda Afrikaning 30 mamlakatidagi 64 hududda noqonuniy ov natijasida 10 286 fil o\u2018ldirilgan. Tadqiqotlar o\u2018rmon fillari savanna fillariga nisbatan ancha ko\u2018p yo\u2018q qilinishini ko\u2018rsatgan. Yaxshi tomoni shundaki, so\u2018nggi yillarda brakonerlik kamaymoqda. 2011-yilda noqonuniy ov tufayli nobud bo\u2018lgan fillar ulushi 10 foizni tashkil etgan bo\u2018lsa, 2017-yilda bu ko\u2018rsatkich 4 foizga tushgan. Bu asosan fil suyagiga bo\u2018lgan talabning kamayishi bilan bog\u2018liq.<\/p>\n<p>Yirtqichlar yoki brakonerlar qo\u2018lidan halok bo\u2018lgan fillar o\u2018z o\u2018lim joyini tanlamasligi tushunarli. Shunday ekan, kasallik yoki qarilik sababli o\u2018lgan fillar qoladi. Yuqorida ta\u2019kidlanganidek, gemorragik kasallik juda tez kechadi. Fillar ozuqa izlab kuniga 50\u2013200 kilometr yurishi mumkin bo\u2018lsa-da, og\u2018ir xastalangan hayvonning qandaydir \u201cqabriston\u201dga yetib borishi juda qiyin. Qarigan, ayniqsa oziq tanqisligidan aziyat chekayotgan fillar uchun ham bunday safar deyarli imkonsiz.<\/p>\n<figure style=\"width: 640px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.ibb.co\/9m1d4RvD\/571158391-1320603883431947-12456508491091449-n.jpg\" alt=\"571158391 1320603883431947 12456508491091449 n\" width=\"640\" height=\"480\" \/><figcaption class=\"wp-caption-text\">Foto: facebook.com\/globalelephants<\/figcaption><\/figure>\n<p>Portsmut universitetining hayvonlar xulqi va farovonligi bo\u2018yicha professori Lean Prups shunday deydi:<\/p>\n<blockquote><p>\u201cAfrika va boshqa hududlarda ayrim hollarda ko\u2018plab fil jasadlari bitta cheklangan hududda topilgan. Ammo bunday holatlarda ommaviy o\u2018lim qurg\u2018oqchilik, keng ko\u2018lamli brakonerlik, geologik omillar yoki suv havzalarida yuzaga keladigan zaharli suv o\u2018tlarining gullashi bilan bog\u2018liq bo\u2018lgan\u201d.<\/p><\/blockquote>\n<p>Hindiston Fan, ta\u2019lim va tadqiqot institutidan Akashdip Roy ham shunga qo\u2018shiladi: \u201cMen \u2018qabriston\u2019 atamasini ishlatishda juda ehtiyot bo\u2018lardim. Uzoq vaqt davomida mavjud bo\u2018lgan qabriston haqidagi g\u2018oya asosan mahalliy aholi va ovchilar tomonidan qo\u2018llab-quvvatlangan mifdir\u201d.<\/p>\n<p>\u201cGlobal Elephant Sanctuary\u201d nomli xayriya tashkiloti ham shunday deydi: \u201cFillar qabristonlari mavjudligini tasdiqlovchi hech qanday dalil yo\u2018q\u201d. Ba\u2019zan uchraydigan suyaklar to\u2018planishi esa mutlaqo tabiiy sabablarga ega. Masalan, qurg\u2018oqchilik va oziqa yetishmovchiligi sharoitida podalar unumdorroq hududga ko\u2018chadi. Jarohatlangan, holdan toygan va qari fillar ko\u2018pincha u yerga yetib bora olmay, yo\u2018lda halok bo\u2018ladi. Shu tarzda bir joyda bir nechta hayvon o\u2018lishi mumkin va bu holat ommaviy madaniyatda qabriston sifatida talqin qilinadi.<\/p>\n<p>Smitson instituti tabiatni muhofaza qilish biologiyasi bo\u2018yicha olim Shifra Goldenberg fillarning o\u2018lik hamturlariga bo\u2018lgan munosabatini o\u2018rganar ekan, fillar jasadlarga qiziqish bildirsa-da, bu motam marosimi emasligini ta\u2019kidlaydi. Chunki ularning xatti-harakati avvalgi tanishlikka bog\u2018liq emas. Ya\u2019ni fillar marhumlar orasida o\u2018zgalarnikini va begonanikini ajratmaydi. Shunga qaramay, tadqiqotlar fillar o\u2018z turiga mansub suyaklar va so\u2018yloqlarga boshqa yirik sutemizuvchilarning suyaklariga qaraganda ko\u2018proq e\u2019tibor berishini ko\u2018rsatadi. Biroq ular hatto hid orqali aniqlay olgan bo\u2018lsa ham, o\u2018z matriarxlarining qoldiqlariga alohida ustunlik bermaydi. Shu sababli olimlar fillarni o\u2018lik qarindoshlari emas, balki o\u2018sha jismoniy qoldiqlarning o\u2018zi qiziqtiradi, degan xulosaga kelgan.<\/p>\n<p>Xulosa qilib aytganda, ekstremal tabiiy sharoitlardan tashqari holatlarda fillar o\u2018limining atigi uchdan bir qismi yirtqichlar hujumi, kasallik va qarilik kabi tabiiy sabablar bilan bog\u2018liq. Oxirgi ikki holatda fillar o\u2018lim joyini ataylab tanlamaydi. Fil qoldiqlari to\u2018planishi kam uchraydi va odatda oziqa yoki suv yetishmagan hududlardan migratsiya vaqtida holdan toygan va kasallikdan o\u2018lim topish bilan izohlanadi. Kuzatuvlar fillar o\u2018z hamturlarining qoldiqlariga boshqa hayvonlar suyaklariga qaraganda ko\u2018proq e\u2019tibor berishini ko\u2018rsatsa-da, ular nobud bo\u2018lgan hamqavmlarini motam tutib eslamaydi va ularning o\u2018lim joylariga qaytmaydi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Keng tarqalgan qarashlarga ko\u2018ra, fillar o\u2018limi yaqinlashganini sezib, maxsus bir joyga boradi va u yerda boshqa fillardan yiroqda jon beradi. Ularning \u201cqavmdoshlari\u201d esa vaqti-vaqti bilan bu joylarga kelib,\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[71],"tags":[],"class_list":["post-8292","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-factchecking"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.9 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi? - Factcheck.uz<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"uz_UZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi? - Factcheck.uz\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Keng tarqalgan qarashlarga ko\u2018ra, fillar o\u2018limi yaqinlashganini sezib, maxsus bir joyga boradi va u yerda boshqa fillardan yiroqda jon beradi. Ularning \u201cqavmdoshlari\u201d esa vaqti-vaqti bilan bu joylarga kelib,\u2026\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Factcheck.uz\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/uzfactcheck\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-07T07:30:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/factcheck.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/593884125_1358762966282705_2243591479111131068_n.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1366\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"ikhtiyorrakhman\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@FactcheckUz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@FactcheckUz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"ikhtiyorrakhman\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"6 daqiqa\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292\"},\"author\":{\"name\":\"ikhtiyorrakhman\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3e8b909cfc0aa4b67031844eee8ee10a\"},\"headline\":\"Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi?\",\"datePublished\":\"2025-12-07T07:30:10+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292\"},\"wordCount\":1145,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i.ibb.co\\\/bRX5hC3K\\\/584440737-1341859021306433-6370203687436347679-n.jpg\",\"articleSection\":[\"Factchecking\"],\"inLanguage\":\"uz-UZ\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292\",\"url\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292\",\"name\":\"Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi? - Factcheck.uz\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i.ibb.co\\\/bRX5hC3K\\\/584440737-1341859021306433-6370203687436347679-n.jpg\",\"datePublished\":\"2025-12-07T07:30:10+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"uz-UZ\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"uz-UZ\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i.ibb.co\\\/bRX5hC3K\\\/584440737-1341859021306433-6370203687436347679-n.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i.ibb.co\\\/bRX5hC3K\\\/584440737-1341859021306433-6370203687436347679-n.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=8292#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/\",\"name\":\"Factcheck.uz\",\"description\":\"Har bir faktda xolislik\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"uz-UZ\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#organization\",\"name\":\"Factcheck.uz\",\"url\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"uz-UZ\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/cropped-Favicon.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/cropped-Favicon.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Factcheck.uz\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/uzfactcheck\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/FactcheckUz\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3e8b909cfc0aa4b67031844eee8ee10a\",\"name\":\"ikhtiyorrakhman\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"uz-UZ\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"ikhtiyorrakhman\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi? - Factcheck.uz","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292","og_locale":"uz_UZ","og_type":"article","og_title":"Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi? - Factcheck.uz","og_description":"Keng tarqalgan qarashlarga ko\u2018ra, fillar o\u2018limi yaqinlashganini sezib, maxsus bir joyga boradi va u yerda boshqa fillardan yiroqda jon beradi. Ularning \u201cqavmdoshlari\u201d esa vaqti-vaqti bilan bu joylarga kelib,\u2026","og_url":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292","og_site_name":"Factcheck.uz","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/uzfactcheck","article_published_time":"2025-12-07T07:30:10+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1366,"url":"https:\/\/factcheck.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/593884125_1358762966282705_2243591479111131068_n.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"ikhtiyorrakhman","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@FactcheckUz","twitter_site":"@FactcheckUz","twitter_misc":{"Written by":"ikhtiyorrakhman","Est. reading time":"6 daqiqa"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292"},"author":{"name":"ikhtiyorrakhman","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#\/schema\/person\/3e8b909cfc0aa4b67031844eee8ee10a"},"headline":"Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi?","datePublished":"2025-12-07T07:30:10+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292"},"wordCount":1145,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i.ibb.co\/bRX5hC3K\/584440737-1341859021306433-6370203687436347679-n.jpg","articleSection":["Factchecking"],"inLanguage":"uz-UZ","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292","url":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292","name":"Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi? - Factcheck.uz","isPartOf":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i.ibb.co\/bRX5hC3K\/584440737-1341859021306433-6370203687436347679-n.jpg","datePublished":"2025-12-07T07:30:10+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292#breadcrumb"},"inLanguage":"uz-UZ","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"uz-UZ","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292#primaryimage","url":"https:\/\/i.ibb.co\/bRX5hC3K\/584440737-1341859021306433-6370203687436347679-n.jpg","contentUrl":"https:\/\/i.ibb.co\/bRX5hC3K\/584440737-1341859021306433-6370203687436347679-n.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=8292#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/factcheck.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Fillar qabristonlari haqiqatan ham bormi?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#website","url":"https:\/\/factcheck.uz\/","name":"Factcheck.uz","description":"Har bir faktda xolislik","publisher":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/factcheck.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"uz-UZ"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#organization","name":"Factcheck.uz","url":"https:\/\/factcheck.uz\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"uz-UZ","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/factcheck.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-Favicon.png","contentUrl":"https:\/\/factcheck.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-Favicon.png","width":512,"height":512,"caption":"Factcheck.uz"},"image":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/uzfactcheck","https:\/\/x.com\/FactcheckUz"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#\/schema\/person\/3e8b909cfc0aa4b67031844eee8ee10a","name":"ikhtiyorrakhman","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"uz-UZ","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g","caption":"ikhtiyorrakhman"},"sameAs":["https:\/\/factcheck.uz"],"url":"https:\/\/factcheck.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8292","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8292"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8292\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8296,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8292\/revisions\/8296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}