{"id":3511,"date":"2020-10-27T16:09:40","date_gmt":"2020-10-27T11:09:40","guid":{"rendered":"https:\/\/factchecking.uz\/?p=3511"},"modified":"2024-05-15T15:39:24","modified_gmt":"2024-05-15T10:39:24","slug":"internetdagi-soxta-ma%ca%bclumotlarni-qanday-tekshirish-mumkin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511","title":{"rendered":"Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin?"},"content":{"rendered":"<h3 style=\"text-align: center;\">Soxta yangiliklar tez tarqaladi<\/h3>\n<p>Tarkibida Gripp virusi bor mandarin yoki vabo tarqatuvchi mineral suv haqida yangiliklar albatta haqiqiy emas. Bu soxta\u00a0feyk\u00a0xabarlardir. Ular haqiqiy xabarlarga nisbatan 70 foizga tezroq tarqalib, ko\u02bbp yillar davomida tarmoqda bemaqsad tentirab yuradi.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">&laquo;Fake News&raquo; \/ &laquo;Soxta yangiliklar&raquo; o\u02bbzi nima?<\/h3>\n<p>Feyk\u00a0\u2014 ataylab yolg\u02bbon ko\u02bbpincha shov-shuvli ma\u02bclumotlar haqiqiy yangiliklar sifatida uzatiladi. \u201c1-Aprel\u201d\u00a0ning\u00a0hazillari yiliga bir marta bo\u02bbladigan bo\u02bblsa,\u00a0feyk\u00a0xabarlar mavsumi tugamaydi. U yil davomida turli xil manipulyatsiyalarning vositasi bo\u02bblib xizmat qiladi.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">Soxta yangiliklar kimga kerak?<\/h3>\n<p>Feyk\u00a0xabarlar yildan yilga ko\u02bbpayib bormoqda. XXI asrning soxta yangiliklari ko\u02bbpincha axborot nashrining moliyaviy daromadlarini oshirishga qaratilgan. Soxta xabarlar\u00a0baz\u02bcida\u00a0kimningdir siyosiy yoki tijoriy manfaatlari uchun ham tarqatiladi. Bu nashriyotning o\u02bbquvchilarni e\u02bctiborini o\u02bbziga qaratishi uchun yoki ba\u02bczida shunchaki olomonning\u00a0mish-mishlarlari\u00a0bo\u02bblishi mumkin.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">Feyklar\u00a0eng sodda o\u02bbquvchilarga \u201chujum qiladi\u201d<\/h3>\n<p>Soxta ma\u02bclumotlar oddiy yangiliklarni taqlid qiladi va shu sababli vahima qo\u02bbzg\u02bbatishi mumkin. Masalan, o\u02bbspirinlar ko\u02bbplab foydalanuvchilari bo\u02bblgan har qanday manbaga ishonishadi. Har beshinchi boladan biri\u00a0Google\u00a0qidiruv tizimi ko\u02bbrsatgan saytga komil ishonch bilan qaraydi.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">Bolalar shu yo\u02bbl bilan biznesga olib kirilmoqda<\/h3>\n<p>O\u02bbsmirlar bu noqonuniy ekanligini tushunmasdan,\u00a0feyk\u00a0xabarlar yaratishga jalb qilinmoqda. Ular pul ishlash yo\u02bbllarini\u00a0Google\u00a0orqali qidirib,\u00a0feyk\u00a0yangiliklar yoki soxta\u00a0layklar\u00a0yaratish orqali pul ishlashni taklif qiladigan saytlarga kirib qolishmoqda.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">Feyklarning\u00a0Internetdagi belgilari<\/h3>\n<p>Ularni ajratib olish qiyin emas. \u201cSariq\u00a0matbuot\u201dga\u00a0xos sarlavha, ko\u02bbrsatilmagan joy, noaniq vaqt, noma\u02bclum matn yoki hech bir manbaga ishora qilinmasligi, messenjerlarda begonalarning vahima haqidagi xabarlari \u2014 soxta yangiliklarning alomatlaridir.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">Shubhali yangiliklarni qanday tekshirish mumkin<\/h3>\n<p>Xabardan kalit so\u02bbzlarni qidiruv tizimida izlab ko\u02bbring. Agar boshqa manbalar bo\u02bblmasa, u\u00a0feyk\u00a0bo\u02bblishi mumkin. Agar ular bo\u02bblsa, ommaviy axborot vositalarining ishonchliligini ko\u02bbrib chiqing.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">Feyklarni yana qanday aniqlash mumkin?<\/h3>\n<p>Suratlarda o\u02bbzgarishlarni amalga oshira oladigan, tarmoqdagi ma\u02bclumotlarni tarqatadigan akkauntlarni tekshiradigan va bolalarni Internetdagi ma\u02bclumotlarga shubha bilan qarashga va tekshirishga o\u02bbrgatadigan dasturlardan foydalaning.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\">Feyklarni tarqalishini qanday to\u02bbxtatish mumkin?<\/h3>\n<p>Ijtimoiy tarmoqlarda tasdiqlanmagan ma\u02bclumotlarga &laquo;like&raquo; bosmang yoki qayta ulashmang. Agar xabar soxta bo\u02bblsa, post ostidagi \u201cReport &#8211; Shikoyat\u201d tugmasini bosing.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Soxta yangiliklar tez tarqaladi Tarkibida Gripp virusi bor mandarin yoki vabo tarqatuvchi mineral suv haqida yangiliklar albatta haqiqiy emas. Bu soxta\u00a0feyk\u00a0xabarlardir. Ular haqiqiy xabarlarga nisbatan 70 foizga tezroq\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4586,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-3511","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-instrument"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.9 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin? - Factcheck.uz<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"uz_UZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin? - Factcheck.uz\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Soxta yangiliklar tez tarqaladi Tarkibida Gripp virusi bor mandarin yoki vabo tarqatuvchi mineral suv haqida yangiliklar albatta haqiqiy emas. Bu soxta\u00a0feyk\u00a0xabarlardir. Ular haqiqiy xabarlarga nisbatan 70 foizga tezroq\u2026\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Factcheck.uz\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/uzfactcheck\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-10-27T11:09:40+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-05-15T10:39:24+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"ikhtiyorrakhman\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@FactcheckUz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@FactcheckUz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"ikhtiyorrakhman\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"2 daqiqa\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511\"},\"author\":{\"name\":\"ikhtiyorrakhman\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3e8b909cfc0aa4b67031844eee8ee10a\"},\"headline\":\"Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin?\",\"datePublished\":\"2020-10-27T11:09:40+00:00\",\"dateModified\":\"2024-05-15T10:39:24+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511\"},\"wordCount\":362,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"\",\"articleSection\":[\"Instrument\"],\"inLanguage\":\"uz-UZ\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511\",\"url\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511\",\"name\":\"Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin? - Factcheck.uz\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"\",\"datePublished\":\"2020-10-27T11:09:40+00:00\",\"dateModified\":\"2024-05-15T10:39:24+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"uz-UZ\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"uz-UZ\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511#primaryimage\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?p=3511#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/\",\"name\":\"Factcheck.uz\",\"description\":\"Har bir faktda xolislik\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"uz-UZ\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#organization\",\"name\":\"Factcheck.uz\",\"url\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"uz-UZ\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/cropped-Favicon.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/cropped-Favicon.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Factcheck.uz\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/uzfactcheck\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/FactcheckUz\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3e8b909cfc0aa4b67031844eee8ee10a\",\"name\":\"ikhtiyorrakhman\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"uz-UZ\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"ikhtiyorrakhman\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/factcheck.uz\\\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin? - Factcheck.uz","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511","og_locale":"uz_UZ","og_type":"article","og_title":"Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin? - Factcheck.uz","og_description":"Soxta yangiliklar tez tarqaladi Tarkibida Gripp virusi bor mandarin yoki vabo tarqatuvchi mineral suv haqida yangiliklar albatta haqiqiy emas. Bu soxta\u00a0feyk\u00a0xabarlardir. Ular haqiqiy xabarlarga nisbatan 70 foizga tezroq\u2026","og_url":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511","og_site_name":"Factcheck.uz","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/uzfactcheck","article_published_time":"2020-10-27T11:09:40+00:00","article_modified_time":"2024-05-15T10:39:24+00:00","author":"ikhtiyorrakhman","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@FactcheckUz","twitter_site":"@FactcheckUz","twitter_misc":{"Written by":"ikhtiyorrakhman","Est. reading time":"2 daqiqa"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511"},"author":{"name":"ikhtiyorrakhman","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#\/schema\/person\/3e8b909cfc0aa4b67031844eee8ee10a"},"headline":"Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin?","datePublished":"2020-10-27T11:09:40+00:00","dateModified":"2024-05-15T10:39:24+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511"},"wordCount":362,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511#primaryimage"},"thumbnailUrl":"","articleSection":["Instrument"],"inLanguage":"uz-UZ","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511","url":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511","name":"Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin? - Factcheck.uz","isPartOf":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511#primaryimage"},"thumbnailUrl":"","datePublished":"2020-10-27T11:09:40+00:00","dateModified":"2024-05-15T10:39:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511#breadcrumb"},"inLanguage":"uz-UZ","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"uz-UZ","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511#primaryimage","url":"","contentUrl":""},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/?p=3511#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/factcheck.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Internetdagi feyk ma\u02bclumotlarni qanday tekshirish mumkin?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#website","url":"https:\/\/factcheck.uz\/","name":"Factcheck.uz","description":"Har bir faktda xolislik","publisher":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/factcheck.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"uz-UZ"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#organization","name":"Factcheck.uz","url":"https:\/\/factcheck.uz\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"uz-UZ","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/factcheck.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-Favicon.png","contentUrl":"https:\/\/factcheck.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-Favicon.png","width":512,"height":512,"caption":"Factcheck.uz"},"image":{"@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/uzfactcheck","https:\/\/x.com\/FactcheckUz"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/factcheck.uz\/#\/schema\/person\/3e8b909cfc0aa4b67031844eee8ee10a","name":"ikhtiyorrakhman","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"uz-UZ","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/daaa587876b8b161a39da19b4de67582adfccbe7cf2223f502af78a66e58e422?s=96&d=mm&r=g","caption":"ikhtiyorrakhman"},"sameAs":["https:\/\/factcheck.uz"],"url":"https:\/\/factcheck.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3511","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3511"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3511\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7528,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3511\/revisions\/7528"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3511"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3511"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/factcheck.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3511"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}